Chmielna - nazwa pochodzi od nazwy gruntów Chmielnik, przez które prowadziła (jako zwykła droga) w XVI i XVII w.
Chłodna - Pierwotnie droga rolna pokrywająca się z częścią starego traktu sochaczewskiego. Od 1725 roku stała się przedłużeniem Osi Saskiej w kierunku zachodnim. Na planie Warszawy z 1762 roku występowała jako Aleja Wolska, późniejszą nazwę zawdzięcza temu, że "biegła między chłód dającymi drzewami". Ostatecznie wytyczona w połowie XVIII w. przez geometrę Deutscha w ramach regulacji dróg dzielnicy zachodniej, jako droga biegnąca od pl. Mirowskiego do Towarowej, do Rogatek Wolskich projektu Jakuba Kubickiego powstałych w 1818 r. Początkowo przeważała tu zabudowa drewniana, ze znaczną ilością browarów, jednakże szybkie tempo rozwoju tego rejonu wpłynęło na zmianę charakteru zabudowy. W XIX wieku poprowadzono Chłodną linię tramwajową, a na początku XX wieku kursowały tędy tramwaje elektryczne. Chłodna na odcinku od ul. Białej do Żelaznej tworzy rodzaj placu zwanego dawniej "Pod Lwem" (z powodu lwa kamiennego, wieńczącego fasadę kamienicy narożnej od ulicy Żelaznej, na którym stoi kościół św. Karola Boromeusza, (wzniesiony w latach 1849-1850) (Przewodnik po Warszawie 1893)
Ulica do 1939 roku pełniła rolę deptaka spacerowego, była odpowiednikiem Nowego Światu i Krakowskiego Przedmieścia. Jej spacerowo-wypoczynkowy charakter podkreślały liczne kina. (ze szkiców Stanisława Łozy) W okresie okupacji nad ulicą został przerzucony drewniany most łączący duże i małe getto, który rozebrano w 1942 roku. Zniszczona podczas wojny - nigdy nie odzyskała dawnego charakteru i znaczenia.
Elekcyjna i Elektoralna - dawne drogi prowadzące z Warszawy do wsi Wola, gdzie odbywały się elekcje królów.
Grzybowska - główna ulica XVIII-wiecznej jurydyki Grzybów, własności starosty Jana Grzybowskiego, który otrzymał te tereny w 1650 roku od króla Jana Kazimierza. Pod koniec XVIIw. stanowiła granicę pomiędzy dwoma jurydykami: Grzybowem i Wielopolem. Pod koniec XVIII wieku stało przy niej 5 domów murowanych i dwa młyny. Wiek XIX przyniósł zmianę charakteru zabudowy: powstały kamienice czynszowe, które zamieszkiwała przeważnie ludność żydowska. Prawie cała zabudowa ulicy uległa zniszczeniu podczas Powstania Warszawskiego. Odbudowana po wojnie utraciła swój pierwotny charakter.
Górczewska - Ulica biegnąca od ul. Młynarskiej po Lazurową i dalej poza granice miasta. W przeszłości nosiła kilka nazw. Najpierw była to droga do wsi Górce, potem nazwano ją Drogą do Babic (początek XIX w.), a następnie Drogą Górczewską (koniec XIX w.) u schyłku XIX wieku wybudowano przy niej trzy domy Fundacji Tanich Mieszkań im. Wawelbergów. Odcinek między Młynarską a Płocką włączono do granic miasta w roku 1910, a kolejny sięgający ul. Księcia Janusza - w 1916. W latach międzywojennych została zabudowana nowymi budynkami w rejonie ulicy Płockiej. (m.in. dzisiejsza siedziba Instytutu Gruźlicy) W 1944 roku ulica stała się miejscem masowych egzekucji mieszkańców Woli. Po wojnie przebudowana i zmodernizowana. Znajdują się przy niej osiedla mieszkaniowe (Górczewska, Mszczonowska, Koło-Sowińskiego, Koło-Górczewska), oraz dwa duże obszary zielone: Park Moczydło i Park Szymańskiego.
Karolkowa - Od ulic Przyokopowej i Szarych Szeregów do ul. Mireckiego. W XVIII wieku była to droga narolna na pograniczu gruntów miejskich i wsi Wielka Wola, prowadząca do Szczęśliwic i Rakowca. Dawniej Karolowa. Nazwana od imienia właściciela posiadłości znajdujących się w tym rejonie - bankiera i przemysłowca Karola Schultza (1752-96). Karolowo, Karolin, Karolowa Wola. Przy Karolkowej znajdowała się rezydencja Schultza z ogrodem, stawami, a w pobliżu niej również browary, cegielnie, młyn, kolonia domów mieszkalnych. Na początku XIX wieku droga została przedłużona do Cmentarza Żydowskiego i wybrukowana. Lokowano tu liczne zakłady przemysłowe: Fabryka Maszyn Rolniczych, Towarzystwo Farmaceutyczno-Chemiczne Klawego, zakłady Philipsa. W latach 1927-33 wzniesiono przy Karolkowej klasztor i kościół oo. Redemptorystów. Mieściły się tu również siedziby fabryk, hal produkcyjnych i zakładów przemysłowych różnorodnych branż, jak również liczne instytucje dobroczynne: przytułek dla sierot i ubogich Żydów, Dom Przytułku i Pracy Fundacji Stanisława Staszica, Schronisko dla Chroników, czy placówki opiekuńcze gminy ewangelicko-augsburskiej. Budownictwo mieszkaniowe było stosunkowo nieliczne, aż do roku 1938, kiedy oddano do użytku cały zespół kamienic czynszowych. Niemal wszystkie budynki spłonęły w roku 1944.
Kolejowa - Przed 1888 rokiem - Zaokopowa, po 1901 - Kolejowa. Od ul. Prądzyńskiego do ul. Towarowej. Powstała przed rokiem 1875 jako wąska droga biegnąca u stóp wału miejskiego. Rozwój ulicy ściśle wiązał się z bliskim sąsiedztwem targowisk i bocznic stacji towarowej Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Przy ul. Kolejowej mieściło się wiele zakładów przemysłowych, składy, warsztaty. Nie było zabudowań mieszkalnych. W latach 1905 ?09 powstała tu elektrownia tramwajowa.
Kacza - Od ul. Wolność do ul. Okopowej. Przeprowadzona około roku 1770. Grunty w tym obszarze należały od XVII wieku do zakonu Brygidek. W 1796 odnotowano istnienie ośmiu drewnianych, frontowych domów, a w 1808 - sześciu. Pomiędzy zabudowaniami rozciągały się sady i ogrody. Pod koniec XIX wieku pojawiły się pierwsze oficyny murowane. Na przełomie XIX i XX wieku powstały pierwsze wielopiętrowe kamienice usytuowane na rogu ul. Okopowej. Najstarszym zakładem przemysłowym na Kaczej były warsztaty mechaniczne braci Bernat, produkujące od 1895 roku elementy wyposażenia browarów. Zakład przetrwał do ok. 1935 roku. Najbardziej znaczącym zakładem produkcyjnym przy Kaczej była fabryka przewodów elektrycznych i walcownia miedzi spółki "Kabel" założona w 1920 roku. Oprócz tego przy Kaczej znalazły swą siedzibę: Fabryka Obuwia Mechanicznego "Roma", Fabryka Artykułów Elektrotechnicznych "Lukwar", Fabryka Wyrobów Chemicznych i Farmaceutycznych Mieczysława Chanieckiego, Fabryka Kosmetyków i Perfumerii Towarzystwa "Casimini". W 1920 roku powstała Wytwórnia Silników i Warsztaty Mechaniczne "Henryk Liefeldt i Stanisław Schiffer". Niemal cała zabudowa ulicy została zniszczona w roku 1944. Od lat 80. ulica rozcięta jest na dwie części przez ul. Okopową.
Kasprzaka - Dawniej Droga Dworska, przed 1890 - ul. Dworska, od 1950 - ulica Marcina Kasprzaka. Biegnąca od ul. Towarowej do ul. Gizów. W XVIII w. droga wiodąca od Drogi Karolowej (Karolkowej) do węzła dróg Ordona, Moczydło i Elekcyjnej. W 1875 roku przecięta torami kolei obwodowej. W latach 1858-60 w pobliżu drogi wybudowano kościół parafialny św. Stanisława Biskupa (dziś adres Bema 73/75). Zespoły nowoczesnej zabudowy stanowiły: fabryki, gazownia i szpital. Powstały również zespoły ceglanych domów dla pracowników gazowni. Przed 1914 rokiem wybudowano tylko dwie kamienice piętrowe. Pozostałe budynki decydujące o charakterze ulicy to domy drewniane i oficyny. Pod numerem 6. znajdowała się tajna drukarnia Marcina Kasprzaka - działacza SDKPiL, zlikwidowana w 1904 przez żandarmów carskich. Przyłączenie Dworskiej do miasta nastąpiło w 1916 roku. Parcelacja ulicy postępowała bardzo powoli i nie została zakończona do 1939 roku. W latach 30. zaczęto wznosić nowoczesne kamienice czynszowe. W roku 1934 oddano budynek miejskiej szkoły powszechnej. W 1944 spalono większość zabudowań, ocalały budynki szpitalne, budynki gazowni i nieliczne kamienice.
Kolska - Od ul. Okopowej do muru Cmentarza Żydowskiego, pierwotnie do ul. Spokojnej. Stanowiła zaplecze komunikacyjne ulicy Spokojnej. Wytyczona i nazwana około roku 1925. Przy Kolskiej istniała wytwórnia smoły i asfaltu, stacja dezynfekcyjna i spalarnia śmieci. Podczas działań wojennych rejon Kolskiej nie został zniszczony.
Karmelicka - Od Nowolipia do ul. Stawki. Droga przeprowadzona w XVII wieku obok kościoła Karmelitów Trzewiczkowych. Nazwę otrzymała w 1682 roku. W 1762 roku większą część południowej pierzei stanowiły ogrody karmelickie. Początkowa zabudowa to domy drewniane, dworki frontowe. Przy Karmelickiej istniały źródła, z których czerpano wodę do cystern, a następnie do drewnianych wodociągów prowadzących na Rynek Staromiejski. Mieścił się tam również szpital ewangelicki. Od 1648 do 1792 roku istniał tu cmentarz ewangelicki. Pierwsze dwupiętrowe kamienice pojawiły się w latach 20. XIX wieku u zbiegu z ul. Leszno. W 1863 roku przedłużono ulicę Karmelicką do ul. Dzielnej. W tym czasie na nowym odcinku powstało pięć kamienic. W 1934 roku zabudowa składała się z 34 budynków frontowych, których właścicielami byli przede wszystkim Żydzi. Ulica brukowana była polnymi kamieniami i oświetlona latarniami gazowymi. W 1908 roku ruszyły tędy tramwaje elektryczne. W okresie międzywojennym nie dokonano żadnych zmian w zabudowie. Na przełomie XIX i XX wieku ulica miała charakter handlowy. W 1940 ulica znalazła się w obrębie getta, w 1943 roku budynki przy Karmelickiej zostały całkowicie spalone z wyjątkiem kościoła Karmelitów, szpitala i domów w sąsiedztwie ulicy Leszno - te jednak spłonęły w roku 1944. Nie zachowały się żadne relikty dawnej zabudowy.
Leszno - Nazwa ulicy pochodzi od jurydyki założonej w 1648 roku przez Bogusława Leszczyńskiego, zamieszkałej przez rzemieślników, cudzoziemców, głównie ewangelików. W obrębie Warszawy znalazła się po roku 1791 - po zniesieniu jurydyk. Miała charakter podmiejski, prócz niewielkich kamieniczek i drewnianych domów znajdowały się tu rezydencje Leszczyńskich, Krasińskich, Potockich, Zamoyskich. Przy Leszno mieściła się również słynna biblioteka Działyńskich i cmentarz ewangelicki, na tyłach domów ciągnęły się sady i ogrody. W XIX wieku zurbanizowana, stała się znaczącym szlakiem komunikacyjnym oddzielającym dzielnicę zachodnią od dzielnicy muranowskiej. Znajdowały się tu liczne przedsiębiorstwa produkcyjne, biura handlowe.
W końcu XIX wieku, jeździły tu tramwaje konne, a od roku 1908 - elektryczne. Wzniesiono tu kościół ewangelicko-reformowany, gmach szkoły rzemieślniczej Konarskiego, szpital dzieciecy im. Karola i Marii fundacji Szlenkierów, w okresie międzywojennym gmach sądów projektu Bohdana Pniewskiego. Podczas wojny północna część ulicy znalazła się w obrębie getta i została całkowicie zniszczona. Ocalał jedynie kościół ewangelicko-reformowany i pokarmelicki. Po wojnie ulica Leszno została znacznie przekształcona w związku z budową Trasy W-Z i muranowskiego osiedla mieszkaniowego.Przed wojną ulica biegała od ul. Przejazd i Rymarskiej do Młynarskiej. Dziś zachowała swą dawną nazwę wyłącznie na odcinku między Wronią a Młynarską. Pozostała część została włączona do al. gen. Świerczewskiego (obecnie al. Solidarności)
Krochmalna - Do dzisiaj nie przetrwało prawie nic z dawnej zabudowy tej ulicy - zaledwie kilka kamienic. Była to niegdyś jedno z najbardziej zaniedbanych ulic Warszawy. Początkowo - droga polna, w drugiej połowie XVII wieku przekształcona w ulicę przecinającą jurydyki na Grzybowie i Wielopolu. W XVIII pojawiła się tu zabudowa drewniana, wtedy ulica nosiła nazwę Lawendowej - zapewne od licznych ogrodów w tym rejonie. Pod koniec XVIII wieku zaczęła nabierać charakteru przemysłowego. W 1770 r. oficjalnie nadano jej nazwę Krochmalna od działającej tu w XVIII w. wytwórni krochmalu. W tym czasie znajdowały się tu również cztery browary i stało około 40 domów. W latach 1821-30 powstały: wielki browar, fabryka krochmalu i farbki do bielizny Wesołowskiego. Większość murowanej zabudowy ulicy pochodziła z końca XIX i początku XX w. Istniały tu również jatki rzeźnicze, młyn konny Goldenhara, wielkie browary Haberbuscha i Schielego, fabryka czekolady, karmelków, cukrów angielskich i biszkoptów Rudolfa Zilma.
Krochmalna w rejonie placu Mirowskiego i Żelaznej Bramy była zapleczem wielkich targowisk i hal. U wylotu ulicy znajdowały się żelazne arkady Gościnnego Dworu - siedziba najróżniejszych sklepików. Okoliczne domy zamieszkiwała głównie ludność żydowskiego pochodzenia - pod numerem 10-tym mieszkał Singer. To właśnie dzięki jego opisom dawna Krochmalna jest tak znana. w 1912 założono przy krochmalnej Iluzjon Werona i wypożyczalnię książek.
Podczas okupacji Krochmalna znalazła się w granicach małego getta, była jedną z najbardziej przeludnionych ulic dzielnicy żydowskiej. W 1944 r. Krochmalna uległa niemal zupełnemu spaleniu. Po wojnie została podzielona z części utworzono zieleniec przy Halach Mirowskich, fragment między dzisiejszą al. Jana Pawła II a Żelazną biegnie miedzy blokami Żelaznej Bramy, kolejny fragment zajęły Browary Warszawskie, szczątkowo występuje między Wronią a Towarową, by na koniec pojawić się koło Karolkowej.
Plac Mirowski, Mirów, Hala Mirowska, Koszary Mirowskie - te wszystkie nazwy pochodzą od nazwiska gen. Wilhelma Miera. Wilhelm Mier (Szkocja) ok. 1680 - 1758 Organizator i pierwszy dowódca regimentu Gwardii Konnej Koronnej, zwanego od jego nazwiska Gwardią Mirowską. On również (jak Tylman) otrzymał (w 1726 r.) indygenat od sejmu w uznaniu za wierną służbę Rzeczpospolitej. Na stałe wszedł do historii Warszawy. Dzielnica Mirów, pl. Mirowski, Hala Mirowska i Koszary Mirowskie wzięły swe nazwy od kompleksu Koszar Gwardii Konnej Koronnej - sześciu pawilonów, które w XVIII i XIX w. stały tam, gdzie dziś jest Hala "Gwardii", Hala Mirowska, al. Jana Pawła II, biurowiec "Atrium" i baza Straży Pożarnej.
Miedziana - Wytyczona przez Juliana Czajkowskiego w 1875 roku. Nazwa nawiązuje do nazw pobliskich ulic metalowych: Srebrnej i Żelaznej. Zabudowa ulicy Miedzianej w końcu XIX w. stanowiła wschodnią pierzeję placu Kazimierza z halą targową. Na miejscu hal zniszczonych podczas powstania warszawskiego wzniesiono Dom Słowa Polskiego.
Młynarska - "Na Woli wiatraków do woli". Nazwa ulicy pochodzi od wiatraków i młynów, które stały w tamtych okolicach jeszcze na początku XX w. W 1820 roku było ich 16. Młynarska stała się ulicą w czasach stanisławowskich, kiedy to Wola była przedmieściem Warszawy. Pod koniec XVIII wieku założono tu dwa cmentarze ewangelickie: luterański i kalwiński. Na początku XIX wieku ulica została wybrukowana. Na przełomie wieków zmienił się charakter zabudowy - pojawiły się kamienice i kanalizacja. Około roku 1909 wybudowano zajezdnię tramwajową. Podczas powstania zabudowa została prawie doszczętnie zniszczona. Po wojnie ulicę poszerzono. Od nazwy ulicy utworzono nazwę osiedla - Młynów.
Nowolipki - od klasztoru ss. Brygidek, które w XVII w. przeniosły się tu z klasztoru w miejscowości Lipka (a więc "Nowa Lipka")
Pawia - wznosiło się tu więzienie, piętrowe, duże, drewniane kamienice zamieszkałe przez ubogich Żydów.
Płocka - Od 1910 roku znajdowała się w obrębie Warszawy, stanowiła zachodnią granice miasta. Była to typowa ulica przedmieść Warszawy - biedna i niebezpieczna, zaczęła się zmieniać pod koniec lat 30-tych. Powstawały tu małe fabryczki, wille, szpital, kamienice.
Ogrodowa - Ogrody zniknęły stąd na przełomie XIX i XX wieku, na ich miejscu powstawały kamienice czynszowe.
Okopowa - Droga początkowo biegnąca po zewnętrznej stronie wałów obronnych z XVIII w. splantowanych w roku 1875, kiedy to wytyczono szeroką ulicę. Grunty leżące po zachodniej stronie Okopowej wykorzystano do utworzenia nekropolii: Cmentarza Powązkowskiego i Żydowskiego. W końcu lat dwudziestych poprowadzono Okopowa linię tramwajową aż do Powązek. Podczas wojny środkiem ulicy przebiegał mur okalający getto. Nieliczne ocalałe po wojnie zabudowania są dziś wykorzystywane przez zakłady przemysłowe.
Powązkowska - Za dzielnicą żydowską leży największy w Warszawie cmentarz na Powązkach...Za torem kolejowym leży osada Powązki (tram. nr 1 i 8), za którą znajduje się cmentarz wojskowy założony w okresie wojny europejskiej...
Sienna - nazwa pochodzi od łąk rozciągających się na terenach, przez które prowadziła w końcu XVIII w.
Smocza - była jedną z najuboższych ulic przedwojennej Warszawy. Po upadku powstania w getcie jej zabudowa została całkowicie zniszczona. Przed wojną była to ulica niebezpieczna, ulica furmanów, łachmaniarzy, złodziei. Wąska, ciasno zabudowana kamienicami. Biegła od Nowolipia po Stawki.
Stawki - w XVIII w. droga biegnąca między stawami i zakolami rzeczki Drny, i od tych stawów wzięła się nazwa. Zasypano je w końcu XIX w. Inna, błędna wersja mówiła, że tereny te były "stawkami" w grach karcianych pod koniec XVIII w. (stało tam parę dworków).
Solna - Przebiegała niegdyś między dzisiejszą al. Solidarności a ul. Elektoralną, gdzie dziś wytyczona jest al. Jana Pawła II. Niegdyś była to wąska uliczka zabudowana kamienicami zamieszkałymi głównie przez Żydów. Podczas wojny znalazła się w obrebie getta. Do dziś zachował się jeden budynek z jej dawnej zabudowy - po śródmiejskiej stronie.
Tłomackie dziś Solidarności - W XIX wieku plac miejski. Ulica ta była świadkiem ostatniego aktu zdławienia Powstania w Getcie Warszawskim - 16 maja 1943 roku wysadzono Wielką Synagoge Żydowską.
Towarowa - od magazynów i składów towarowych przy bocznicach kolejowych w końcu XIX w.
Twarda - prowadziła niegdyś groblą przez bardzo podmokły teren, gdzie dzisiaj jest rondo ONZ i ul. Prosta; była to jedyna utwardzona droga przez tę okolicę.
Wolska - Ulica Wolska - ulica ta szeroka, w dalszym ciągu wysadzona drzewami, zabudowana skromnemi budynkami, ciągnie się aż do granicy miasta z gminą Czyste i wsią Wola. Ulica ta wogóle zamiszkana przez ludność uboższą. Stanowi ona komunikacyję z cmentarzami: prawosławnym na Woli i ewangielickiemi. (Przewodnik po Warszawie 1893)
Waliców - od nazwiska Bazylego Walickiego i reszty rodziny, właścicieli gruntów między Żelazną a dzisiejszą Waliców w II połowie XVIII w.
Plac Zawiszy - plac Artura Zawiszy, działacza Wielkiej Emigracji po Powstaniu Listopadowym i dowódcy oddziału partyzanckiego działającego na Mazowszu w 1833 r. Artur Zawisza został 15 listopada 1833 r. powieszony przez Rosjan. Szubienicę ustawiono mniej więcej na środku dzisiejszego placu.
Żytnia - Biegła na Wolę wśród pól.
Żelazna - od Żelaznej Karczmy u zbiegu z ul. Twardą w XVIII w. W II poł. XIX wieku wyłożono część ulicy żelaznymi kratami, bo wozy wożące ciężkie ładunki do okolicznych fabryk bardzo niszczyły bruk. Niestety powstał taki hałas, że szybko zrezygnowano z tego pomysłu.
Informacje i zdjęcia pochodzą z "Atlasu dawnej architektury ulic i placów Warszawy" - Jarosława Zielińskiego, z książki pt.: "Historia Woli" pod redakcją Karola Mórawskiego ze strony internetowej (http://www.stalus.iq.pl), oraz (http://free.polbox.pl), z "Subiektywnego przewodnika po Woli" Jerzego S. Majewskiego.
